पावसाने पाठ फिरवल्याने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील ग्रामीण भागासमोर भीषण दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. अनेक भागांत पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनला असून, जनावरांसाठी पाणी आणि चाऱ्याची उपलब्धता हा देखील मोठा प्रश्न उभा राहिला आहे. खरीप हंगामातील पिकांचे नुकसान, घटलेले पाणीसाठे आणि पावसाअभावी ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होत असतानाच राज्य शासनाने मोठा निर्णय घेतला आहे.
महाराष्ट्र शासनाने २६ सप्टेंबर २०२६ रोजी घेतलेल्या निर्णयानुसार राज्यातील २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती जाहीर करण्यात आली आहे. यामध्ये अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर आणि राहाता या सर्व १४ तालुक्यांचा समावेश आहे.
पाण्यासाठी दाही दिशा वणवण दुष्काळामुळे ग्रामीण भागात पिण्याच्या पाण्याची समस्या दिवसेंदिवस तीव्र होत आहे. विहिरी, बोअरवेल आणि इतर जलस्रोतांवरील पाणीसाठा कमी होत असल्याने अनेक गावांना टँकरच्या पाण्यावर अवलंबून राहण्याची वेळ येत आहे. शासन निर्णयानुसार आवश्यक त्या ठिकाणी टँकरद्वारे पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्याची व्यवस्था केली जाणार आहे. महाराष्ट्राच्या पाणीपुरवठा विभागाकडून सप्टेंबर २०२६ मध्येही टँकर अहवाल प्रसिद्ध करण्यात येत आहेत.
जनावरांच्या पाणी-चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर पिकांबरोबरच पशुधनावरही दुष्काळाचा मोठा परिणाम होत आहे. हिरवा चारा उपलब्ध नसल्याने पशुपालकांसमोर मोठे संकट निर्माण झाले आहे. शासनाने दुष्काळग्रस्त भागात जनावरांना आवश्यक चारा उपलब्ध करून देणे तसेच पशुधनासाठी पाण्याचे नियोजन करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या सवलती? दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी शासनाने विविध उपाययोजना व सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामध्ये— जमीन महसुलात सूट पीक कर्जाचे पुनर्गठन शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सवलत टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये कृषी पंपांची वीज जोडणी खंडित न करणे शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी रोजगार हमी योजनेच्या निकषांमध्ये शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे उपलब्ध करून देणे गरजेनुसार टँकरद्वारे पिण्याचे पाणी शेतकरी व शेतमजुरांना अन्नधान्याची टंचाई भासू नये यासाठी व्यवस्था जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करून देणे जलसंधारणाची कामे सुरू करणे पिण्याचे पाणी व पशुधनासाठी पाण्याचे पूर्वनियोजन करणे या उपाययोजना शासन निर्णयात नमूद करण्यात आल्या आहेत.
पीक नुकसानीचे पंचनामे होणार दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर संबंधित तालुक्यांमध्ये पिकांच्या नुकसानीचे सर्वेक्षण व पंचनामे तातडीने करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. पंचनाम्याच्या वेळी पिकांची स्थिती दर्शविणारी छायाचित्रे आणि जीपीएस नोंदी घेऊन अहवाल तयार करण्याचे आदेश संबंधित यंत्रणांना देण्यात आले आहेत. पीक नुकसानीपोटी आर्थिक मदतीबाबत स्वतंत्र शासन निर्णय होणार असल्याचेही सरकारकडून सांगण्यात आले आहे.
दुष्काळ जाहीर; आता प्रत्यक्ष मदतीची प्रतीक्षा अहिल्यानगर जिल्ह्यातील सर्व १४ तालुके दुष्काळाच्या कक्षेत आल्याने जामखेडसह जिल्ह्यातील शेतकरी, शेतमजूर, पशुपालक आणि ग्रामीण नागरिकांना शासनाच्या मदतीकडून मोठ्या अपेक्षा आहेत. दुष्काळ जाहीर करण्याबरोबरच टँकर, चारा, रोजगार, वीज, कर्ज आणि पिकांच्या नुकसानीसंदर्भातील उपाययोजनांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी किती वेगाने होते, याकडे आता जिल्हावासीयांचे लक्ष लागले आहे. दुष्काळाच्या झळा वाढत असताना केवळ घोषणा न राहता पाणी, चारा आणि रोजगाराच्या उपाययोजना गावपातळीवर प्रभावीपणे पोहोचणे हीच नागरिकांची प्रमुख अपेक्षा आहे.
